W języku polskim interpunkcja potrafi przysporzyć wielu problemów, nawet osobom dobrze władającym językiem. Jednym z częstszych dylematów jest kwestia przecinka przed „którego” (i jego odmianami). To słowo pojawia się często, zwłaszcza w języku pisanym – w mailach, pismach urzędowych, pracach dyplomowych czy artykułach. Warto więc wiedzieć, kiedy przecinek jest obowiązkowy, a kiedy powinien zostać pominięty.

Przecinek przed którego – czy stawiamy?

Tak, zazwyczaj stawiamy przecinek przed „którego”, ale nie zawsze. Decyduje o tym struktura zdania – konkretnie to, czy „którego” rozpoczyna zdanie podrzędne. Jeśli tak – przecinek jest potrzebny. Jeśli nie, przecinek byłby błędem.

Przecinek przed którego – Zasada ogólna

Przecinek przed „którego” stawiamy wtedy, gdy wprowadza ono zdanie podrzędne przydawkowe, czyli takie, które opisuje rzeczownik. W uproszczeniu – jeśli „którego” odnosi się do jakiegoś rzeczownika i rozbudowuje jego znaczenie, należy je poprzedzić przecinkiem. Zasada ta ma zastosowanie także do innych odmian zaimka względnego, jak „który”, „która”, „które” itp.

Przykład:
Nie znam człowieka, którego oskarżają o oszustwo.
Tu „którego oskarżają o oszustwo” to dodatkowa informacja o „człowieku”, więc stawiamy przecinek.

Kiedy stawia się przecinek przed „którego”

1. Gdy „którego” rozpoczyna zdanie podrzędne przydawkowe
Najczęstsza sytuacja. „Którego” dodaje wtedy opis do rzeczownika występującego wcześniej.

Przykłady:
Znaleźli dokument, którego nikt wcześniej nie widział.
Poznałem chłopaka, którego siostra pracuje w naszej firmie.

2. Gdy zdanie poprzedzające jest zakończone, a „którego” rozpoczyna nowe
Tu przecinek oddziela dwa zdania, a „którego” wprowadza drugie – podrzędne względem pierwszego.

Przykłady:
Kupiła samochód, którego zawsze pragnęła.
Podarował mi zegarek, którego cena mnie zaskoczyła.

3. Gdy „którego” odnosi się do całego poprzedniego wyrażenia
W takich przypadkach przecinek jest szczególnie ważny, bo bez niego łatwo o nieporozumienie.

Przykłady:
Złożył rezygnację z pracy, którego nikt się nie spodziewał.
Podjęła ważną decyzję, której skutki były poważne.

Kiedy przecinka nie stawiamy

1. Gdy „którego” stanowi integralną część zdania nierozdzielaną przecinkiem
Dotyczy to sytuacji, gdy podrzędne zdanie przydawkowe jest integralną częścią wypowiedzi i nie można go oddzielić bez zaburzenia sensu.

Błędnie:
Muzyk, którego utwory kochamy, wystąpi jutro.
(Poprawnie, bo mamy tu zamkniętą, dookreślającą informację – w tym kontekście to akurat poprawna forma!)

Ale spójrzmy na przykład, w którym przecinka nie stawiamy:

Poprawnie:
To człowiek którego szanuję od lat.
(Nie wprowadza nowej, dodatkowej informacji – „którego szanuję od lat” jest częścią konieczną, a nie dodatkową.)

Inny przykład:
To dom którego szukaliśmy przez miesiąc.

2. Gdy „którego” nie rozpoczyna zdania podrzędnego
Czasem „którego” może należeć do innej struktury, na przykład składnika rzeczownikowego.

Błędnie:
Nie znam dnia, którego mamy egzamin.
(Powinno być: „Nie znam dnia kiedy mamy egzamin” – wówczas przecinek niepotrzebny.)

Albo:
Błędnie:
Odwiedził miejsce, którego historia sięga średniowiecza. (Tu zdanie jest dookreślające – przecinek jest poprawny).

Dlatego ważne jest, by zawsze zrozumieć sens – czy dodajemy informację, czy stanowi ona nieodłączny składnik.

Najczęstsze błędy

1. Brak przecinka, gdy jest obowiązkowy
Źle:
Widziałem film którego reżyser zdobył Oscara.
Dobrze:
Widziałem film, którego reżyser zdobył Oscara.

2. Przecinek postawiony tam, gdzie nie powinno go być
Źle:
To książka, którego autorem jest Tokarczuk.
Dobrze:
To książka którego autorem jest Tokarczuk. (Ale tylko wtedy, gdy np. używamy „którego” jako zaimka niepodrzędnego. Choć brzmi nienaturalnie – trzeba spojrzeć na pełną strukturę zdania, bo taki przypadek może się pojawić w specyficznych kontekstach.)

3. Przecinek przed „którego” na siłę, z rozpędu
Źle:
Ten człowiek, którego znałem w dzieciństwie siedział samotnie.
Dobrze:
Ten człowiek, którego znałem w dzieciństwie, siedział samotnie.
(Tu przecinek po całym zdaniu podrzędnym też jest obowiązkowy.)

Podsumowanie

Obecność przecinka przed „którego” zależy przede wszystkim od tego, czy rozpoczyna ono zdanie podrzędne opisujące rzeczownik. Jeśli tak – przecinek jest obowiązkowy. W przeciwnym wypadku jego użycie może być błędem. Praktyczna wskazówka: jeśli możesz usunąć fragment zaczynający się od „którego”, nie tracąc sensu głównego zdania – przecinek trzeba postawić.